COACHING · EMOCJE · PRACA ROZWOJOWA

Karty emocji – czym są i jak pracować z nimi podczas coachingu i pracy rozwojowej?

„Jak się z tym czujesz?” wydaje się prostym pytaniem.

Do momentu, w którym odpowiedź brzmi:

„Nie wiem.” „Źle.” „Dziwnie.” „Jest tego za dużo.” „Trudno mi to nazwać.”

Człowiek może bardzo wyraźnie czuć, że coś się z nim dzieje, a jednocześnie mieć trudność z nazwaniem własnego doświadczenia. Czasem pojawia się kilka emocji jednocześnie. Innym razem pierwsza nazwa jest zbyt ogólna. Złość może sąsiadować z rozczarowaniem, napięciem albo zranieniem. Radość może mieszać się ze wzruszeniem, ulgą czy niepewnością.

W takich momentach pomocne mogą być karty emocji.

Karty emocji to narzędzie pomagające rozpoznawać, nazywać i pogłębiać doświadczenia emocjonalne. Mogą być wykorzystywane m.in. w coachingu, psychoedukacji, pracy rozwojowej i pracy własnej. Dobrze zaprojektowana karta nie interpretuje emocji za osobę — pomaga rozpocząć rozmowę.

72 karty 97 stron przewodnika 150 pytań 12 sposobów pracy

Czym są karty emocji?

Karty emocji wykorzystują nazwy emocji i stanów wewnętrznych, obrazy, symbole albo metafory, które ułatwiają wejście w rozmowę o aktualnym doświadczeniu.

W przygotowanej talii Kart Emocji i Stanów Wewnętrznych znajduje się 72 kart oznaczonych kodami E01–E72. Na każdej znajduje się wyłącznie kod, nazwa i abstrakcyjna metafora wizualna. Brak opisów i pytań na karcie pozostawia przestrzeń na własne skojarzenia osoby, która ją wybiera.

To rozwiązanie jest celowe.

Jeżeli karta od razu podaje gotowe znaczenie, sugerowane sygnały z ciała i interpretację, osoba może zacząć dopasowywać się do treści zamiast opisywać własne doświadczenie.

Dlatego sama karta jest prosta, a merytoryczne zaplecze znajduje się w osobnym przewodniku.

Karty emocji nie służą do odgadywania, co ktoś czuje

Jednym z błędów w pracy z emocjami jest traktowanie ich jak prostego kodu:

„Jeżeli ktoś czuje X, to znaczy Y.”

Tak to nie działa.

Ta sama emocja może być przeżywana inaczej przez różne osoby. Podobne sygnały z ciała mogą pojawiać się przy różnych emocjach. Kilka stanów może występować jednocześnie, a sama nazwa emocji pomaga uporządkować doświadczenie, ale nie wyczerpuje jego znaczenia.

Dlatego zamiast mówić:

„Ta karta oznacza, że…”

lepiej zapytać:

„Co w tej karcie pasuje do Twojego doświadczenia?”

„Co nie pasuje?”

„Jak nazwałabyś lub nazwałbyś ten stan własnymi słowami?”

„Która część ilustracji przyciągnęła Twoją uwagę?”

W ten sposób karta pozostaje początkiem rozmowy, a nie gotową interpretacją.

Dlaczego trudno czasem nazwać emocję?

Nie każda osoba ma rozbudowany słownik emocjonalny.

Często używamy kilku szerokich określeń:

• dobrze,
• źle,
• stres,
• złość,
• smutek,
• radość.

Tymczasem pomiędzy „jest mi źle” a dokładniejszym rozpoznaniem:

• „jestem rozczarowana”,
• „czuję się odrzucona”,
• „jestem przytłoczona”,
• „czuję niepewność”,
• „odczuwam urazę”

jest duża różnica.

Precyzyjniejsze nazwanie doświadczenia nie rozwiązuje problemu samo w sobie, ale pomaga zadać trafniejsze pytania.

Inaczej pracujemy z rozczarowaniem, inaczej z poczuciem winy, inaczej z lękiem, a jeszcze inaczej z przeciążeniem.

W talii znalazły się zarówno emocje, jak i blisko związane z nimi stany używane w codziennym języku, m.in. lęk, strach, niepokój, napięcie, niepewność, przytłoczenie, złość, frustracja, smutek, tęsknota, osamotnienie, wstyd, zazdrość, radość, ulga, wdzięczność, spokój, ekscytacja, ciekawość, bliskość, zaufanie, współczucie, nadzieja, duma, odwaga czy inspiracja.

Jak pracować z kartami emocji?

Nie istnieje jeden obowiązkowy sposób.

Najprostsza sekwencja wygląda tak:

Sam wybór można jednak przeprowadzić na kilka sposobów.

Otwarty wybór

Rozłóż wszystkie karty nazwami i ilustracjami do góry.

Poproś:

„Wybierz kartę, która najlepiej łączy się z tym, czego teraz doświadczasz.”

To dobre rozwiązanie, kiedy osoba ma przestrzeń na eksplorację i nie czuje się przytłoczona liczbą możliwości.

Ograniczona pula

Jeżeli osoba jest przeciążona albo temat rozmowy jest bardzo konkretny, można wcześniej wybrać mniejszą pulę, np. 8–15 kart związanych z celem pracy. Taki sposób korzystania z talii przewiduje również instrukcja zestawu.

Wybór nazwy albo ilustracji

Można najpierw kierować się nazwą emocji.

Można też zrobić odwrotnie i poprosić, aby osoba najpierw zwróciła uwagę na obrazy.

Czasem słowo i ilustracja prowadzą w podobnym kierunku. Czasem uruchamiają zupełnie inne skojarzenia.

Ta różnica sama może stać się wartościowym materiałem do rozmowy.

Jedna emocja czy kilka?

Nie trzeba zmuszać doświadczenia do zmieszczenia się na jednej karcie.

Można jednocześnie odczuwać:

• radość i niepokój,
• złość i zranienie,
• ulgę i smutek,
• bliskość i nieufność,
• nadzieję i niepewność.

Jedna karta pomaga skupić się na aktualnym stanie. Kilka kart może być pomocnych wtedy, gdy doświadczenie jest ambiwalentne, zmienne albo trudno opisać je jednym słowem.

Można wtedy zapytać:

• „Która karta jest najważniejsza?”
• „Która pojawiła się pierwsza?”
• „Która jest bardziej w tle?”
• „Czy te emocje prowadzą Cię w tym samym kierunku?”
• „Czy każda z nich wiąże się z inną potrzebą?”

Jakie pytania zadawać do kart emocji?

Samo wybranie karty jest dopiero początkiem.

Największa wartość pojawia się wtedy, gdy kolejne pytania pomagają przejść od nazwania stanu do jego lepszego zrozumienia.

Nie chodzi jednak o zasypywanie osoby pytaniami. W przewodniku rekomendowane jest dobieranie kilku pytań adekwatnych do celu i gotowości osoby, zamiast mechanicznego przechodzenia przez całą listę.

Można poruszać się przez kilka obszarów.

Rozpoznanie doświadczenia

„Co w tej karcie najlepiej odpowiada temu, czego teraz doświadczasz?”

„Co w niej nie pasuje?”

„Jak nazwałabyś lub nazwałbyś ten stan własnymi słowami?”

„Czy to jedna emocja, czy kilka nakładających się doświadczeń?”

Kontekst

„Kiedy ten stan pojawia się najmocniej?”

„Co wydarzyło się bezpośrednio wcześniej?”

„Co go nasila, a co osłabia?”

„Co w tej sytuacji jest faktem, a co przewidywaniem?”

Ciało

Emocjom mogą towarzyszyć zmiany w napięciu, oddechu, postawie czy gotowości do działania.

Nie oznacza to jednak, że istnieje prosty schemat typu „konkretny sygnał z ciała = konkretna emocja”.

Lepiej zapytać:

„Co zauważasz w swoim ciele właśnie teraz?”

„Gdzie sygnał jest najbardziej wyraźny?”

„Jak opisałabyś lub opisałbyś to doznanie?”

W przewodniku praca z ciałem opiera się na obserwowaniu indywidualnego doświadczenia bez narzucania gotowej mapy ciała.

Myśli i interpretacje

„Jakie myśli pojawiają się razem z tym doświadczeniem?”

„Co wiesz na pewno?”

„Co jest interpretacją?”

„Jakie inne wyjaśnienie tej sytuacji jest możliwe?”

Potrzeby, wartości i granice

„Co jest dla Ciebie ważne w tej sytuacji?”

„Czego teraz potrzebujesz?”

„Jaka wartość została poruszona?”

„Czy jakaś granica potrzebuje nazwania albo ochrony?”

Potrzeby stanowią w przewodniku osobny obszar pracy — od bezpieczeństwa, kontaktu czy odpoczynku po granice, prośby i decyzje.

3 proste sposoby pracy z kartami emocji

Pełny przewodnik zawiera 12 gotowych sposobów pracy z talią, dlatego poniżej pokazuję tylko trzy przykłady, które pozwalają zrozumieć mechanizm narzędzia.

Jak pracować z konkretną emocją? Przykład: lęk

Załóżmy, że osoba wybiera kartę LĘK.

Nie mówimy:

„Skoro wybrałaś lęk, boisz się przyszłości.”

Lepiej zacząć od:

„Co sprawiło, że wybierasz właśnie tę kartę?”

„W jakiej sytuacji to doświadczenie pojawia się najmocniej?”

„Jak rozpoznajesz je w ciele albo zachowaniu?”

Dopiero później można sprawdzić:

„Czego konkretnie się obawiasz?”

„Co jest realnym zagrożeniem, a co przewidywaniem?”

„Co zwiększyłoby Twoje poczucie bezpieczeństwa choćby odrobinę?”

W przewodniku karta LĘK zawiera opis doświadczenia, możliwe sygnały, hipotezy dotyczące znaczenia, pytania pogłębiające oraz kierunki dalszej pracy.

Jak wybrać dobre karty emocji do pracy z dorosłymi?

Nie każdy zestaw kart będzie równie użyteczny.

Przy wyborze warto zwrócić uwagę na kilka rzeczy.

Co znajduje się w zestawie Karty Emocji i Stanów Wewnętrznych?

Zestaw tworzą dwa uzupełniające się elementy.

72 karty do druku

Każda karta zawiera numer, nazwę i abstrakcyjną metaforę wizualną.

Bez definicji.

Bez gotowej interpretacji.

Bez pytań wydrukowanych bezpośrednio na karcie.

Przewodnik do pracy

Każda emocja lub stan ma osobną stronę zawierającą:

• krótkie wyjaśnienie,
• możliwe sygnały w ciele i zachowaniu,
• to, co doświadczenie może sygnalizować,
• pytania pogłębiające,
• możliwe kierunki dalszej pracy.

Przewodnik podkreśla, że są to hipotezy do sprawdzenia, a nie gotowe wnioski na temat drugiej osoby.

Bank 150 pytań pogłębiających

Pytania zostały podzielone na etapy pracy dotyczące m.in. rozpoznania doświadczenia, kontekstu, ciała, myśli i interpretacji, potrzeb, zachowania i impulsu, strategii ochronnych, zasobów, perspektywy oraz kolejnego kroku.

12 gotowych sposobów pracy z talią

Przewodnik zawiera również konkretne scenariusze pracy z kartami — od rozpoczęcia rozmowy, przez pracę z kilkoma stanami, ciałem, potrzebami i granicami, po domknięcie procesu.

Karty emocji do druku – jak przygotować talię?

Jeżeli korzystasz z kart emocji w wersji PDF, możesz samodzielnie przygotować fizyczną talię.

W tym zestawie pojedyncza karta ma format 85 × 125 mm, a na arkuszu A4 znajdują się cztery karty.

Przy wydruku zalecane są:

• skala 100%,
• papier 250–350 g/m² albo laminowanie po wycięciu,
• próbny wydruk jednej strony przed przygotowaniem całego zestawu.

Po wydrukowaniu karty można wyciąć i zalaminować, dzięki czemu nadają się do wielokrotnego używania.

Dla kogo są Karty Emocji?

Zestaw jest przeznaczony przede wszystkim do pracy z osobami dorosłymi.

Może być wykorzystywany m.in. w coachingu, psychoedukacji i pracy rozwojowej — w granicach własnych kompetencji i kontraktu.

Może być szczególnie pomocny przy pracy nad:

• rozpoznawaniem i nazywaniem emocji,
• samoświadomością,
• doświadczeniami złożonymi i ambiwalentnymi,
• potrzebami,
• wartościami,
• granicami,
• reakcjami automatycznymi,
• decyzjami podejmowanymi pod wpływem emocji,
• zasobami i świadomym działaniem.

Materiał ma charakter psychoedukacyjny i coachingowy i nie zastępuje diagnozy, leczenia ani interwencji kryzysowej.

Czy można korzystać z kart samodzielnie?

Tak, choć przy pracy własnej warto uprościć proces.

Można zacząć od jednej karty i kilku pytań:

„Która karta najlepiej opisuje moje obecne doświadczenie?”

„Co sprawiło, że ją wybrałam?”

„Co zauważam w swoim ciele?”

„Co wydarzyło się przed pojawieniem się tego stanu?”

„Co jest dla mnie teraz ważne?”

„Czego potrzebuję?”

Nie każda refleksja musi kończyć się natychmiastowym działaniem. Czasem potrzebna jest decyzja, czasem odpoczynek, czasem wsparcie, a czasem po prostu więcej czasu.

Karty emocji jako początek, a nie gotowa odpowiedź

Najciekawsze w pracy z kartami emocji jest to, że prosty obraz i jedno słowo mogą otworzyć rozmowę, do której wcześniej trudno było znaleźć wejście.

Ale sama karta nie wie, co dzieje się z człowiekiem.

Nie zna jego historii.

Nie zna kontekstu.

Nie może powiedzieć, czego potrzebuje.

Dlatego karta jest przede wszystkim zaproszeniem do ciekawości.

• Osoba wybiera.
• Zatrzymuje się.
• Nazywa.
• Sprawdza.
• Odrzuca to, co nie pasuje.
• Dodaje własne znaczenie.

Na tej zasadzie opiera się zestaw Karty Emocji i Stanów Wewnętrznych: karta otwiera rozmowę, a przewodnik wspiera osobę prowadzącą w jej pogłębianiu bez narzucania gotowych interpretacji.

Karty Emocji i Stanów Wewnętrznych – zestaw PDF do druku

W zestawie otrzymujesz:

72 Karty Emocji i Stanów Wewnętrznych do samodzielnego wydruku

oraz przewodnik:

„Jak pracować z Kartami Emocji i Stanów Wewnętrznych”

zawierający m.in.:

• omówienie każdej emocji i stanu,
• pytania pogłębiające,
• dodatkowy bank 150 pytań,
• 12 gotowych sposobów pracy z talią,
• zasady odpowiedzialnego korzystania z kart.

Karty są przygotowane w formacie PDF — możesz je wydrukować, wyciąć, zalaminować i korzystać z nich wielokrotnie podczas pracy.

KUPUJĘ KARTY EMOCJI I STANÓW WEWNĘTRZNYCH