DDA – objawy, cechy i schematy w dorosłym życiu

Dorastanie w rodzinie, w której alkohol był źródłem napięcia, nieprzewidywalności albo trudnych emocji, może wpływać na sposób, w jaki człowiek uczy się reagować na bliskość, konflikt, odpowiedzialność, potrzeby czy poczucie bezpieczeństwa.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba, która dorastała z rodzicem nadużywającym alkoholu, będzie funkcjonowała w ten sam sposób.

Nie istnieje jeden „typ osobowości DDA” ani zestaw cech, które muszą pojawić się u każdej osoby.

Wiele osób szuka jednak informacji o objawach DDA, cechach DDA, syndromie DDA, dorosłych dzieciach alkoholików, DDA w dorosłym życiu czy DDA w związku. Warto więc uporządkować ten temat spokojnie, bez etykietowania i bez zakładania, że doświadczenia wszystkich osób są takie same.

Co oznacza DDA?

DDA to skrót od określenia Dorosłe Dzieci Alkoholików.

Termin ten jest powszechnie używany do opisywania doświadczeń dorosłych osób, które wychowywały się w rodzinie, w której jeden lub oboje rodziców nadużywali alkoholu albo zmagali się z problemem alkoholowym.

Określenie DDA nie oznacza jednej diagnozy klinicznej i nie opisuje jednego rodzaju osobowości.

Znacznie trafniej jest myśleć o nim jako o opisie pewnego kontekstu dorastania.

U części osób takie doświadczenia mogą mieć znaczenie również w dorosłym życiu.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie późniejsze trudności wynikają z dzieciństwa.

DDA – objawy czy raczej sposoby reagowania?

Fraza „DDA objawy” jest bardzo często używana, ale warto zachować ostrożność.

Słowo „objawy” może sugerować chorobę albo jednoznaczną diagnozę.

Tymczasem w przypadku DDA bardziej użyteczne może być mówienie o strategiach przystosowania, powtarzających się schematach, przekonaniach i sposobach reagowania, które u części osób mogły rozwinąć się w odpowiedzi na warunki panujące w domu rodzinnym.

W dzieciństwie takie strategie mogły pomagać. Trudność może pojawić się dopiero później, kiedy dawny sposób reagowania uruchamia się automatycznie również w sytuacjach, które są już zupełnie inne.

Nie chodzi więc o to, żeby uznać:

Znacznie bardziej pomocne pytanie brzmi:

Jakie cechy DDA mogą pojawiać się w dorosłym życiu?

Nie istnieje jedna lista „cech DDA”, która pasuje do wszystkich.

U części dorosłych dzieci alkoholików mogą jednak pojawiać się pewne podobne wzorce.

1. Nadmierna odpowiedzialność

Osoba może mieć poczucie, że musi wszystkiego dopilnować, przewidywać problemy, pilnować emocji innych, organizować sytuację, rozwiązywać cudze trudności albo „trzymać wszystko w całości”.

Odpowiedzialność sama w sobie jest zasobem.

Trudność zaczyna się wtedy, gdy trudno rozróżnić:

2. Potrzeba kontroli

Kontrola może dawać chwilowe poczucie bezpieczeństwa.

Jeżeli dzieciństwo było nieprzewidywalne, dorosła osoba może silnie potrzebować planowania, przewidywania i sprawdzania, czy wszystko jest pod kontrolą.

W dorosłym życiu może to wyglądać jak:

• trudność delegowania,
• ciągłe sprawdzanie,
• duże napięcie przy zmianie planów,
• potrzeba przewidywania wszystkich możliwych scenariuszy,
• niepokój, kiedy ktoś robi coś inaczej niż oczekiwano.

3. Silna czujność na nastroje innych

Niektóre dorosłe dzieci alkoholików bardzo szybko zauważają zmianę tonu głosu, czyjeś milczenie, dystans, grymas twarzy, zdenerwowanie albo zmianę atmosfery.

To może być cenna wrażliwość.

Może jednak stawać się kosztowna, jeśli każda zmiana w zachowaniu drugiej osoby automatycznie uruchamia pytanie:

4. Trudność z proszeniem o pomoc

U części osób pojawia się przekonanie:

Proszenie o pomoc może być odbierane jako:

• słabość,
• bycie ciężarem,
• utrata kontroli,
• zależność,
• ryzyko rozczarowania.

W efekcie osoba może bardzo długo radzić sobie samodzielnie, nawet wtedy, gdy wsparcie byłoby dostępne.

5. Perfekcjonizm i lęk przed błędem

Perfekcjonizm może czasem pełnić funkcję ochronną.

Wewnętrzna zasada może brzmieć:

Trudność pojawia się wtedy, gdy standard staje się tak wysoki, że utrudnia działanie, odpoczynek, podejmowanie decyzji, uczenie się, popełnianie błędów albo odczuwanie satysfakcji z tego, co już zostało zrobione.

6. Unikanie konfliktu

Dla osoby, która dorastała w domu pełnym napięcia, konflikt może kojarzyć się z czymś znacznie bardziej niebezpiecznym niż zwykła różnica zdań.

W dorosłości może pojawiać się:

• wycofywanie się,
• nadmierne tłumaczenie,
• przepraszanie mimo braku winy,
• zgadzanie się dla spokoju,
• unikanie trudnych rozmów,
• próba natychmiastowego naprawienia nastroju drugiej osoby.

7. Nadmierne dostosowywanie się

Niektóre osoby bardzo dobrze wiedzą, czego chcą inni, co komu sprawi przyjemność, jak uniknąć rozczarowania i jak dopasować się do sytuacji.

Jednocześnie znacznie trudniejsze może być pytanie:

Wtedy troska o innych zaczyna regularnie wyprzedzać troskę o siebie.

DDA a emocje

Dorastanie w rodzinie alkoholowej może również wpływać na sposób przeżywania i wyrażania emocji.

W niektórych domach dziecko może uczyć się, że:

• złość jest niebezpieczna,
• smutek trzeba ukrywać,
• radość może być niewłaściwa w trudnym momencie,
• nie należy „dokładać problemów”,
• lepiej nie mówić, czego się naprawdę czuje.

W dorosłości może się wtedy pojawiać trudność z rozpoznawaniem:

Czasami łatwiej najpierw zauważyć ciało. Napięcie. Ścisk w brzuchu. Przyspieszony oddech. Zmęczenie. Potrzebę wycofania. Impuls, żeby natychmiast coś zrobić.

Pomocne może być rozdzielenie kilku elementów:

Nie zawsze trzeba od razu wiedzieć „dlaczego”. Pierwszym krokiem może być zwykłe zauważenie.

DDA w związku – jak dzieciństwo może wpływać na relacje?

Jednym z częściej wyszukiwanych tematów jest DDA w związku.

To zrozumiałe, ponieważ bliskie relacje często uruchamiają właśnie te obszary, których uczymy się bardzo wcześnie: zaufanie, bezpieczeństwo, bliskość, granice, konflikt, proszenie o pomoc, zależność i odpowiedzialność.

Bliskość i dystans

Bliskość może być jednocześnie potrzebna i trudna.

U części osób może pojawiać się potrzeba bardzo silnego kontaktu. U innych — wycofanie. Czasami oba kierunki występują naprzemiennie.

DDA a zaufanie

Jeżeli w dzieciństwie słowa dorosłych nie zawsze odpowiadały temu, co później się wydarzało, zaufanie może wymagać więcej czasu.

Nie oznacza to, że trzeba ufać każdemu.

Zdrowe zaufanie można budować stopniowo, obserwując:

• spójność słów i zachowań,
• szacunek dla granic,
• przewidywalność,
• odpowiedzialność,
• zdolność do naprawienia relacji po konflikcie.

Odpowiedzialność za emocje partnera

Jednym z ważniejszych schematów może być przekonanie:

Wtedy może pojawić się tłumaczenie, przepraszanie, ratowanie, uspokajanie albo rezygnowanie z własnej granicy.

Tymczasem można być odpowiedzialnym za swoje słowa i zachowanie, ale nie za każdą emocję drugiego człowieka.

To rozróżnienie jest bardzo ważne.

DDA a granice

Granice nie służą do kontrolowania innych.

Dla osoby przyzwyczajonej do dostosowywania się stawianie granic może początkowo wywoływać poczucie winy, lęk, napięcie, obawę przed odrzuceniem albo przekonanie, że jest się „egoistyczną”.

Dlatego praca z granicami nie polega wyłącznie na nauczeniu się słowa „nie”.

Wcześniej trzeba często zauważyć:

• czego właściwie potrzebuję?
• na co naprawdę się zgadzam?
• czego nie chcę?
• co jest moją odpowiedzialnością?
• czy cudze rozczarowanie oznacza, że zrobiłam coś złego?

Czy DDA oznacza tylko trudności?

Nie.

To bardzo ważne.

Nie wszystko, czego człowiek nauczył się w trudnym środowisku, trzeba odrzucać.

U części osób doświadczenia te mogą wiązać się również z rozwinięciem takich zasobów jak:

• zaradność,
• odpowiedzialność,
• empatia,
• wytrwałość,
• wrażliwość,
• umiejętność szybkiego reagowania,
• uważność na otoczenie.

Kluczowe pytanie brzmi jednak:

Celem nie musi być pozbycie się dawnych strategii.

Czasami chodzi po prostu o zmniejszenie ich sztywności i kosztu.

Jak rozpoznać własny schemat?

Zamiast próbować odpowiedzieć na pytanie:

bardziej użyteczne może być wybranie jednej konkretnej sytuacji.

Na przykład:

• ktoś nie odpowiada na wiadomość,
• partner jest niezadowolony,
• ktoś zmienia ustalony plan,
• popełniasz błąd,
• ktoś prosi Cię o pomoc,
• musisz komuś odmówić.

Następnie możesz sprawdzić:

To pozwala przejść od ogólnej etykiety:

do konkretnej obserwacji:

To ogromna różnica.

Czy można zmienić schematy wyniesione z dzieciństwa?

Można uczyć się nowych sposobów reagowania.

Nie musi to jednak oznaczać, że dawny schemat nagle przestanie się pojawiać.

Często pierwszą zmianą jest coś znacznie subtelniejszego.

Zaczynasz zauważać automat wcześniej.

Najpierw widzisz go dopiero po sytuacji. Później zauważasz go w trakcie. A z czasem być może pojawia się chwila:

Nie zawsze wybierzesz inaczej.

Nie zawsze będzie to możliwe.

Ale sama możliwość zauważenia reakcji daje więcej przestrzeni na decyzję.

DDA – kiedy warto skorzystać z pomocy specjalisty?

Samodzielna autorefleksja może być wartościowa, ale nie zawsze jest wystarczająca.

Profesjonalne wsparcie warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy trudności:

• są bardzo nasilone,
• utrzymują się długo,
• wyraźnie wpływają na relacje, pracę, sen lub codzienne funkcjonowanie,
• wiążą się z silnym kryzysem,
• dotyczą przemocy,
• albo samodzielna praca uruchamia bardzo silne emocje i trudno wrócić do równowagi.

Nie trzeba czekać, aż będzie „wystarczająco źle”.

Z pomocy można skorzystać również wtedy, gdy chcesz lepiej zrozumieć swoje reakcje i pracować nad nimi z większym wsparciem.

Chcesz przejść od czytania o DDA do przyjrzenia się własnym schematom?

Samo przeczytanie listy cech czy objawów DDA nie zawsze odpowiada na najważniejsze pytanie:

„Co z tego dotyczy mnie i co mogę z tym zrobić?”

DDA – schematy z dzieciństwa w dorosłym życiu

Główny workbook do autorefleksji nad relacjami, emocjami, granicami, potrzebami, przekonaniami i sposobami reagowania.

Mój schemat pod lupą

Workbook do wybrania jednego konkretnego schematu, zrozumienia jego działania i zaplanowania małego eksperymentu.

30 dni obserwacji i nowych wyborów

Tracker, który pomaga przenieść autorefleksję do codziennego życia i zauważać momenty, w których pojawia się możliwość innej reakcji.

ZROZUMIENIE → ROZPOZNANIE → OBSERWACJA → NOWE MOŻLIWOŚCI WYBORU

ZOBACZ ZESTAW DDA